Ścieżka nawigacyjna

Ikony społecznościowe

Treść strony

Galeria

Kultura i sport

Kulturalno-sportowa historia miasta jest warunkowana przez różne aspekty. Po pierwsze dobra mińskie od średniowiecznej lokacji niemal do XX w. stanowiły własność prywatną. Po drugie co najmniej do początków XX w. życie ludzi podporządkowane było ramom wyznaniowym. Po  trzecie wpływ na rozwój, intensywność, oddziaływanie kultury i sportu ma finansowanie i  zinstytucjonalizowanie tych dziedzin.

Kultura

Dominująca rola religii rzymskokatolickiej powodowała, że wzorce kulturowe, z którymi przez wieki stykali się mińszczanie, wywodziły się przede wszystkim z miejscowej parafii. W świątyni – najpierw drewnianej, a od końca XVI w. murowanej, obcowali oni ze sztuką, podziwiając wykonane w stylu gotyckim, renesansowym czy barokowym ołtarze, obrazy, elementy dekoracyjne. Był wśród nich ołtarz ze starożytnymi obrazami w kaplicy rodziny Arynków; renesansowy obraz Wniebowzięcia Najświętszej Marii Panny ufundowany przez Stanisława Mińskiego; barokowy, rzeźbiony, drewniany krucyfiks czy XVIII-wieczna marmurowa misa chrzcielna. Na początku XX w. farze nadano neobarokową, bazylikową formę. Nowa bryła budynku i wystrój przybliżyły odbiorcom twórczość architekta i przed Był wśród nich ołtarz ze starożytnymi obrazami w kaplicy rodziny Arynków; renesansowy obraz Wniebowzięcia Najświętszej Marii Panny ufundowany przez Stanisława Mińskiego; barokowy, rzeźbiony, drewniany krucyfiks czy XVIII-wieczna marmurowa misa chrzcielna. Na początku XX w. farze nadano neobarokową, bazylikową formę. Nowa bryła budynku i wystrój przybliżyły odbiorcom twórczość architekta i przedstawiciela polskiego historyzmu, Józefa Piusa Dziekońskiego. Rodzajem doznań kulturalnych było również słuchanie pieśni wykonywanych przez kantorów, uczniów szkoły parafialnej, zakonników czy księży. Towarzyszyła im muzyka organowa, w poł. XVII w. było nawet dwoje organów. Z czasem pojawił się złożony z parafian chór kościelny, w okresie międzywojennym liczył ok. 30 osób. Tradycje śpiewu od 1904 r. realizowało elitarne Nowomińskie Towarzystwo Śpiewacze, potem chóry szkolne i kółka śpiewacze. Innym miejscem kulturotwórczym były siedziby właścicieli miasta. Przebudowywano je według zmieniających się kanonów sztuki. W XVI w. w Mińsku znajdowały się dwa znamienitych panów pałace – Mińskich i Wolskich. Sugeruje się, że Wolscy korzystali z usług architektów dworu królewskiego lub zagranicznych, nie zachowały się wzmianki o drugim pałacu. W XVII w. siedziba właścicieli miasta miała kształt prostokąta z czterema narożnymi alkierzami, dwie kondygnacje i wielką sklepioną kolebkowo sień przelotową. Po przebudowie stała się pałacem, któremu w latach 1823-1828 nadano formy klasycystyczne, a park z francuskiego przeprojektowano na styl angielski. Do budynku dobudowano ryzality boczne i wygospodarowano dwutraktowy układ pomieszczeń. Mało wiadomo na temat artystycznych pasji właścicieli. Ciekawą postacią jawi się zmarła w 1938 r. Józefa Konstancja Doria-Dernałowicz, rzeźbiarka, absolwentka Szkoły Sztuk Pięknych w Wiedniu. Jej twórcze zainteresowania skupiały się na rzeźbieniu postaci w glinie. Mieszkańcy pałacu zazwyczaj czytali książki, grali na instrumentach, śpiewali, tańczyli czy wystawiali przedstawienia. Przyjmowali u siebie twórców kultury i artystów. Z gościny Mińskich miał korzystać renesansowy poeta i tłumacz, Jan Zawicki. U Jezierskich bywał Franciszek Dzierżykraj Morawski, autor napisanych w Mińsku wierszowanych wspomnień Dworzec mojego dziadka. Od 2. poł. XIX w. do miasta chętnie przyjeżdżano na plenery malar malarskie. Wśród ich uczestników znaleźli się Stanisław Masłowski i Józef Rapacki, a w międzywojniu: Zofia Jasińska-Glińska, Wojciech Kossak czy Tadeusz Dobrzański. Mieszkaniec pobliskiego Stasinowa – Michał Elwiro Andriolli malował ilustracje do Pana Tadeusza, a współzałożyciel Zachęty Sztuk Pięknych i dziedzic Janowa, Julian Cegliński – mińskie pejzaże. Miasto odwiedzali też pisarze. W 1885 r. w ówczesnym Nowomińsku często gościł Stefan Żeromski, przejazdem bywali Henryk Sienkiewicz czy Oskar Kolberg. Od 1912 r. tworzyła poetka Michalina Chełmońska-Szczepankowska, a w koszarach pisał wiersze legionowy poeta, Józef Mączka. Na przełomie XIX/XX w. kultura – jak by to napisał wieszcz – dociera pod strzechy. W dużym stopniu była to zasługa założonej w 1886 r. pierwszej na prawobrzeżnym Mazowszu księgarni i wypożyczalni książek. Należała ona kolejno do Zuzanny Małaszczyckiej, Kornelii Skrodzkiej i Leokadii Lipskiej. Złagodzenie polityki rusyfikacyjnej zaborcy po 1905 r. było następnym bodźcem ożywienia kulturalnego miasta. Funkcjonowała wypożyczalnia książek Anny Hubertowej i Klub Robotniczy Władysławy Tatarzanki, a projekty kulturalne podejmowały Koła Czytelnicze PPS, Wolnej Myśli Niepodległej i Samokształcenia. Od 1912 r. w działalność kulturalną w mieście zaczęły się wpisywać szkoły średnie, tu pensja Marii Grochowskiej, zaś od 1916 r. realna szkoła męska. W latach 1918-1939 mińska kultura nie była w kręgu zainteresowania samorządów. Budżet miasta prawie nie partycypował w wydatkach na kulturę, co uwidoczniło się w stanie bibliotek i czytelni. Niemal do końca lat 30. działały tylko prywatne wypożyczalnie, wśród nich czytelnia L. Lipskiej, biblioteka Fabryki Rudzkiego, księgozbiór parafii NNMP, Klubu Robotniczego czy Związku Nauczycielstwa Polskiego. Według danych z 1937 r. w Mińsku istniały dwie polskie biblioteki. Dopiero w 1939 r. magistrat wygospodarował pieniądze na miejską bibliotekę, zgromadziła ona 750 książek. Mińszczanie korzystali także z obwoźnej, założonej w 1928 r., biblioteki Wydziału Powiatowego. Formą kultury było wydawanie prasy, która miała jednak charakter prowincjonalny. Najłaskawszym okresem dla lokalnej prasy okazały się początkowe lata po odzyskaniu przez Polskę niepodległości. Wychodziły wtedy tygodniki: „Dzwon” (1918), „Gazeta Urzędowa na powiat Mińsk-Mazowiecki” (1919-1926), „Wieś” (1921), „Ziarno” (1921). Przez 13 lat, tygodnik wydawał Mińsko-Mazowiecki Wydział Powiatowy. W 1927 r. ponowiono próbę wydawania lokalnej gazety. Własny organ prasowy miał Związek Podoficerów Rezerwy. W latach 1931-1933 Związek redagował „Wiadomości Mińsko-Mazowieckie”. Po 1933 r. na ziemi mińskiej zamarła inicjatywa tworzenia lokalnej prasy. Ważną rolę w życiu kulturalnym miasta odegrał amatorski ruch artystyczny. Jego animatorami byli nauczyciele, organizacje młodzieżowe, organizacje kulturalno- oświatowe, Ochotnicze Straże Pożarne, wojsko oraz artyści-społecznicy. Szkoły przygotowywały zazwyczaj przedstawienia uświetniające święta państwowe. Dużym zaangażowaniem wyróżniała się Szkoła Przemysłowo-Handlowa i Seminarium Nauczycielskie z Siennicy. W aktywności kulturalno-oświatowej i patriotyczno-obywatelskiej szczególną rolę odegrały Ochotnicze Straże Pożarne. Mińscy strażacy przygotowywali przedstawienia teatralne, akademie, występy orkiestry, zabawy taneczne, uroczystości państwowe i religijne. Szczególnie widoczna była 32-osobowa orkiestra na czele z kapelmistrzem Wacławem Komodą. Występowały też orkiestry fabryki Rudzkiego i 7. Pułku Ułanów Lubelskich. Amatorską działalnością kulturalną zajmowali się lokalni społecznicy, a wśród nich dr Zygmunt Rozen. Chętnie oglądane w mieście przedstawienia teatralne pokazywano w szopie strażackiej i elitarnej Resursie Obywatelskiej. Pojawiły się nowe formy oddziaływania kulturalnego – film i radio. Na początku lat 20. w Mińsku działały dwa kina – „Polonia” i „Iluzjon”, potem tylko kino „Polonia”. W latach 30. filmy wyświetlano w kinach – „Strażak” i „Apollo”. W 1925 r. zarejestrowano „Radjo Klub Mińsk Mazowiecki”. Mimo podejmowanych działań stan kultury Mińska w międzywojniu nie przedstawiał się najlepiej. Władze samorządowe przytłoczone nadmiarem innych problemów, nie dostrzegały potrzeb kulturalnych mieszkańców. Rozrywką, która zdobyła serca miejscowej ludności, stała się kinematografia. W końcu XVIII w. w mieście zaczęli osiedlać się Żydzi. Ich coraz liczniejsza diaspora spełniała także funkcje kulturalne. Ze względu na rangę innych działań, kultura miała marginalne znaczenie. Na przełomie XIX i XX w. istotną rolę odegrał ruch chasydzki związany z osobą cadyka Jakuba Perłowa. Chasydzi tworzyli swoje opowieści, wieloletni rabin Jechiel Michl Rabinowicz był autorem dzieła Galej jam. W międzywojniu podejmowane przez środowisko żydowskie inicjatywy nie wyróżniały się niczym szczególnym. Syjoniści skłaniali się ku kinematografii, a ortodoksi ku teatralnym przedsięwzięciom religijnym. Stowarzyszeniem deklarującym charakter kulturalno-oświatowy był syjonistyczny Tarbut (tarbut – z hebr. kultura). Działające od marca 1922 r. w Mińsku stowarzyszenie zajmowało się promowaniem i rozwojem nowoczesnej kultury hebrajskiej. W latach 20. XX w. dla miejscowej społeczności żydowskiej Tarbut organizował, m.in. przedstawienia teatralne, pokazy filmowe, odczyty czy zabawy taneczne. Żydzi posiadali własne biblioteki, takową prowadził Tarbut, przez pewien czas działała biblioteka im. Dow Ber Borochowa. W 1935 r. drukowano czasopismo „Minsker Sztyme”. Pomostem pomiędzy mińskimi Żydami a mińszczanami były kapele klezmerskie, jednej z nich „szefował” Chil „Zbenk”. Podczas II wojny światowej, mimo braku warunków do rozwoju polskiej kultury, w Mińsku podejmowano tego typu aktywność. Założone w 1942 r. Koło Akademickie prowadziło działalność artystyczną: organizowano koncerty, przedstawienia teatralne, pogadanki, wieczory poetyckie, wydawano utwory. Tworzyło grono młodych poetów: Bożena Głowacka, Tadeusz Chróścielewski, Stefan Kazikowski i Mirosława Głowacka. Na zaproszenie Koła do miasta przyjeżdżali, m.in. Tadeusz Gajcy, Tadeusz Sołtan, Stefan Gacki. Aktywność kulturalną podejmowali artyści, których wojna rzuciła w te strony. Po wejściu do miasta Armii Czerwonej i przejęciu przez komunistów władzy kulturę podporządkowano propagandzie i zinstytucjonalizowano. Przydatnym narzędziem były seanse kinowe czy występy estradowe. Filmy wyświetlało kino objazdowe Armii Czerwonej. W mieście występowali radzieccy artyści: chór Aleksandrowa i Zespół Kozaków Dońskich. W sierpniu 1944 r. inicjatywą podjętą przez mińszczan był koncert poetycko-muzyczny, podczas którego zbierano środki na PCK i rannych powstańców warszawskich. Z końcem 1944 r. Miejska Rada Narodowa zdecydowała o remoncie kina „Apollo” i zakupie aparatury do wyświetlania filmów. „Apollo” przemianowano na kinoteatr „Bałtyk”. W 1944 r. zorganizowano bibliotekę powiatową, a w 1945 r. przy Inspektoracie Szkolnym – bibliotekę pedagogiczną oraz utrzymywaną z funduszy miejskich i gminnych – bibliotekę publiczną. W 1946 r. na kulturę i sztukę w mieście wydano 0,43% budżetu miejskiego, a w 1947 r. 1%. W willi Rydzykowskich do 1947 r. działał Powiatowy Dom Kultury, a przy nim muzeum. Wiosną 1945 r. odbyła się w nim wystawa plastyczna – Zofii Jasińskiej-Glińskiej, Tadeusza Dobrzańskiego i Haliny Cieślińskiej-Brzeskiej. W latach 60. i 70. XX w. aktywnością kulturalną wykazało się utworzone w 1962 r. Towarzystwo Przyjaciół Mińska Mazowieckiego. Odbyły się sesje popularnonaukowe: w 1963 r. – z okazji 100. rocznicy powstania styczniowego, a w 1971 r. – z okazji 550. rocznicy nadania praw miejskich. Na 550-lecie miasta wydano pierwszą monografię pod red. Józefa Kazimierskiego oraz przygotowano okolicznościową wystawę. W dalszym ciągu kultura nie miała dobrych warunków rozwoju. W 1972 r. rozpoczęto prace przystosowujące piwnicę bloku przy ul. Dąbrówki na dom kultury. W mieście brakowało odpowiedniej sali kinowej, gdyż znajdujące się przy ówczesnej ul. Świerczewskiego kina „Bałtyk” i „Wrzos” pozostawiały wiele do życzenia. Odpowiedni budynek posiadało wojsko, w tzw. klubie oficerskim sala kinowo-teatralna liczyła 350 miejsc, ale nie zawsze była dostępna dla mińszczan. W ciepłych miesiącach roku seanse filmowe pokazywano w kinie letnim w parku. W latach 60. i 70. XX w. w mieście działała Biblioteka Powiatowa, Miejska i Pedagogiczna, punkty biblioteczne oraz 5 bibliotek przy zakładach przemysłowych. Na spotkania z czytelnikami przyjeżdżali pisarze. Zakłady przemysłowe zawoziły pracowników na imprezy kulturalne i wycieczki do Warszawy, artyści estradowi przyjeżdżali również do Mińska. Przy kąpielisku Marianka urządzono amfiteatr, wystąpił tam, m.in. zespół rockowy SBB. W 1976 r. powstała Miejska Szkoła Artystyczna, która do dnia dzisiejszego swoimi przedsięwzięciami wzbogaca ofertę kulturalną miasta. W latach 80. XX w. prężniej działa dom kultury, na co wpływ ma zmiana siedziby na Pałac Dernałowiczów. Oddano do użytku nowe kino „Światowid”, w którym poza wyświetlaniem filmów odbywały się również imprezy artystyczne. Podejmowano lokalne inicjatywy, w 1983 r. powstała Miejska Grupa Plastyków „Blik 83”, którą tworzyli: Marek Chabrowski, Bogdan Nowicki, Krzysztof Szczypiorski, Marek Nojszewski. Miejskie uroczystości uświetniała orkiestra FUD-u. Oczywiście, mińska parafia NNMP nie zakończyła swej kulturalnej misji. Funkcjonowała biblioteka, organizowano przedstawienia, koncertowały chóry. Podczas stanu wojennego występowali artyści scen warszawskich, m.in. 5 grudnia 1982 r. odbył się spektakl poetycki z tekstami Karola Wojtyły. Zmiany następują po 1989 r. Odrodziła się idea wydawania gazet lokalnych, wychodzą, m.in. tygodniki „Dzwon” i „Co słychać? ”. Zaczęto wydawać publikacje książkowe, jedną z pierwszych był tomik wierszy Tadeusza Chróścielewskiego Mojemu Miastu. Reaktywowane TPMM redaguje Rocznik Mińskomazowiecki, organizuje wystawy, sesje popularnonaukowe i uroczystości rocznicowe. W 1991 r. działalność rozpoczęła Miejska Orkiestra Dęta. Od 1992 r. w mieście funkcjonowało społeczne Muzeum 7. PUL. Pierwszą instytucję muzealną – Muzeum Ziemi Mińskiej utworzono w 2005 r. Od 1999 r. na arenę kulturalną miasta wkroczyło Mińskie Towarzystwo Muzyczne, w ramach którego funkcjonuje Chór Mińskiego Towarzystwa Muzycznego i Big Band. Po roku 2000 r. imprezy kulturalne stały się bardziej otwarte, wyszły z pomieszczeń na ulice miasta, jak choćby Festyn Rodzinny Majówka czy Festiwal Himilsbacha albo Festiwal 4M – Mińsk Mazowiecki Miasto Muzyki. Poza instytucjami kultury – MDK, MBP czy MZM, inicjatywy kulturalne podejmują stowarzyszenia, placówki oświatowe czy osoby prywatne.


 

Sport

Sport jako odrębna dziedzina aktywności mińszczan zaznaczyła się dopiero w XX w. Pojawiła się fascynacja jazdą na rowerze, lekkoatletyką, a potem grami zespołowymi. W końcu XIX w. uaktywnili się podlegający pod Warszawskie Towarzystwo cykliści. Potem powołano Mińskie Towarzystwo Cyklistów. Było ono pierwszym stowarzyszeniem propagującym w mieście sport. Do historii przeszła postać mińszczanina Feliksa Rawskiego, który w 1912 r. został mistrzem Królestwa Polskiego. Na rowerze sportowym jeździł Jan Ryś, właściciel zakładu fotograficznego, jeden z pierwszych fotografów sportowych. Ze względu na aktywność cyklistów pierwszym obiektem sportowym w mieście był służący za tor kolarski welodrom przy ul. Tadeusza Kościuszki. Kolejne stowarzyszenia sportowe pojawiły się w okresie międzywojennym. W 1922 r. zarejestrowano Mińsko- Mazowieckie Towarzystwo Sportowe, w 1923 r. Towarzystwo Gimnastyczne Sokół, w 1926 r. Towarzystwo Sportowe Mazowia, w 1927 r. Mazowieckie Towarzystwo Kolarskie, a w 1928 r. zrzeszające młodzież żydowską – Towarzystwo Sportowe Jutrznia. Organizacją, która pośrednio zajmowała się działalnością sportową, był Związek Strzelecki. W 1926 r. prezesem liczącego 120 członków Towarzystwa Sportowego Mazowia był dr Zygmunt Rozen. Znany społecznik i lekarz powiatowy, aktywnie propagował aktywność fizyczną. Z jego inicjatywy wybudowano w Mińsku przy ul. Sportowej stadion służący uprawianiu sportu, ale i rekreacji. Skakano o tyczce, organizowano zawody atletyczne. Obok boiska znajdowały się korty tenisowe. Prezesem związku kolarzy był płk Michał Kłobukowski. Niestety, działający aktywnie od czasów zaborów cykliści, w 1932 r. zaprzestali działalności. Sport cieszył się popularnością wśród młodzieży szkolnej, sukcesy odnosiło koło lekkoatletyczne Gimnazjum Towarzystwa Szkół Średnich. Po 1927 r. rozwój sportu wsparło państwo, powstał Państwowy Urząd Wychowania Fizycznego i Sportu, odbywały się zawody i przedsięwzięcia umożliwiające zdobycie Państwowej Odznaki Sportowej. Urzędowi podporządkowano paramilitarny Związek Strzelecki. Chętnie oglądano coroczne zawody hippiczne organizowane w stacjonującym w mieście 7. PUL. Ułani odnosili ogólnopolskie sukcesy. Pamiętną imprezą sportową były I Zawody Lekkoatletyczne Mińsko-Mazowieckiego Towarzystwa Sportowego z 1924 r. Rozegrano dyscypliny: biegi, skok wzwyż, skok w dal, rzut oszczepem, rzut dyskiem i rzut kulą. W 1926 r. zorganizowano mistrzostwa szosowe, zwyciężył Stanisław Jensen, który 50 km przejechał w czasie 1 godz. 44 minut. W latach 20. XX w. początki odnotowała mińska piłka nożna. Od 1924 r. mecze rozgrywała drużyna Mazowianki, od 1925 r. – Mazowi. Inicjatorem powołania Mazowi miał być miński aptekarz Hipolit Pfadt. Piłkarze grali na boisku na Stankowiźnie. W 1928 r. drużyna rozgrywała mecze o mistrzostwo klasy C, weszła nawet do klasy B. W 1939 r. zawieszono działalność klubu. II wojna światowa nie sprzyjała aktywności sportowej. Po wojnie brakowało bazy w postaci boisk czy sal. Oczywiście użytkowano przedwojenny stadion przy ul. Sportowej, a w latach 70 XX w. wybudowano drugi obiekt przy ul. Budowlanej, ale nie zaspokajało to potrzeb mieszkańców, ani nie spełniało standardów. Wraz z remontami i budową szkół do użytku oddawane były sale gimnastyczne, jednak prawdziwych hal sportowych doczekano się dopiero na przełomie XX/XXI w. Jeden z pierwszych szkolnych kompleksów sportowych oddano do użytku w r. szk. 1974/75 w „Mechaniku”. W mieście od lat 70. XX w. funkcjonował administrowany przez wojsko kryty basen. Miejskiego basenu mińszczanie doczekali się w 2010 r. Mimo skromnej bazy bakcyla sportowego skutecznie zaszczepiały Szkolne Kluby Sportowe, organizowano miejskie i powiatowe dni sportu. Najbardziej popularnym sportem w mieście była piłka nożna. W 1948 r. reaktywowano klub Mazovia. Od 1955 r. stadion przy Sportowej stał się jego siedzibą. Mazovia w wojewódzkich czy okręgowych rozgrywkach utrzymywała się w klasie A lub B. Osobą związaną z klubem i jednocześnie zasłużoną dla mińskiego sportu był Piotr Siankowski – założyciel Klubu Biegacza Amator, współorganizator biegów Mazowiecka Piętnastka, Czwartków z MOSiR-em, Biegów Przełajowych Powitanie Wiosny, Olimpiady Przedszkoli czy Ligi Tenisa Stołowego. Z inicjatywy Siankowskiego wprowadzono sekcję warcabów stupolowych. W latach 70. XX w. Paweł Filleborn zaszczepił w mieście tradycje kulturystyczne, kontynuuje je Albert Szczygielski. W Mińsku organizowany jest Puchar Polski czy inne imprezy rangi mistrzowskiej w kulturystyce i fitness. Od 1976 r. za działalność sportową w Mińsku odpowiada MOSiR, zawiadujący coraz nowocześniejszą infrastrukturą sportową. Obecnie w jego gestii jest organizacja imprez z zakresu następujących dyscyplin sportowych: piłka nożna, łyżwiarstwo, badminton, biegi, kolarstwo, koszykówka, pływanie, siatkówka plażowa, szachy, warcaby, tenis ziemny i stołowy oraz nowość – trójbój rakietkowy. Sportową wizytówką miasta stały się organizowane od 1995 r. biegi Mazowiecka Piętnastka oraz Kolarskie Kryterium Uliczne Memoriał Feliksa Rawskiego. W mieście funkcjonują szkółki sportowe takich dyscyplin jak: piłka siatkowa, koszykowa, nożna, tenis stołowy, lekkoatletyka i inne.

Kontakt

[obiekt mapy Google]

Urząd Miasta Mińsk Mazowiecki

ul. Konstytucji 3 Maja 1
05-300 Mińsk Mazowiecki

tel. 25 759 53 00, 11; fax: 25 758 40 25
www.minsk-maz.pl
sekretariat@umminskmaz.pl

Stopka strony

Strona powstała w ramach projektu "Poprawa atrakcyjności turystycznej Mińska Mazowieckiego poprzez tworzenie kompleksowej oferty turystyczno-rekreacyjnej"
współfinansowanego przez Unię Europejską ze środków Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego
w ramach Regionalego Programu Operacyjnego Województwa Mazowieckiego 2007-2013

Ułatwienia dostępu        Przeczytaj oświadczenie o dostępności
zamknij
Rozmiar czcionki
Wersja o wysokim poziomie kontrastu
Przełącz się na widok strony o wysokim kontraście.
Powrót do domyślnej wersji strony zawsze po wybraniu linku "Graficzna wersja strony" znajdującego się w górnej części witryny.